حجاب و زیست جهان جنسی

 

می­خواهیم درباب عالمی سخن بگوییم که یکی از محصولات آن پدیده­ای به نام «بی­حجابی» است. این واقعیتی تاریخی است که پدیدۀ «بی­حجابی» متعلق عالم مدرن و عصر تجدد است. البته از این سخن نباید اینگونه برداشت کرد که در ادوار پیشین، بی­حجاب، وجود نداشته و همۀ زنان محجبه بودند. بطور قطع همواره می­توان به وجود اشخاص بی­حجاب در ادوار ماضی حکم داد.

 

 وجود مغنیان و آوازه خوانان در دربار شاهان، و زنانی که در محافل بزم و عیش اشراف حاضر می­شدند جملگی دلالت بر وجود افرادی با پوشش نامناسب در تاریخ ایران دارد. اما این همه هرگز منجر به ظهور یک پدیده نگردید. اگر پیش از این و در ادوار پیشین، شخص بی­حجابی یافت می­شد، اولاً محدود به محافل خاصی بود، و ثانیاً از منظر عموم مردان و زنان ایرانی، مترود و منزوی بودند. بی­حجابی به مثابۀ یک پدیده، که حکایت از مناسبات خاصی دارد، مختص عصر تجدد است.

 

شاید سرآغاز شکل گیری این پدیدۀ مدرن، به دورۀ قاجار و شکل گیری فرقۀ بابیت و بهاییت در ایران بازگردد. «قره العین» گویا نخستین زنی بود که به تبعیت از آموزه­های فرقۀ بابیت، به کشف حجاب روآورد و اندیشۀ آزادی زنان را دنبال می­کرد. البته آشکار است که تأسیس فرقه­هایی مانند «شیخیه»، «بابیت» و «بهاییت» در فرهنگ شیعی (و وهابیت در میان اهل سنت» از جمله دسایس استعمار پیر برای انشقاق و انحراف در دیانت اسلام بوده است. مواجهۀ ایرانیان با دنیای مدرن، و استیلای غربیان بر مقدرات مسلمانان نتایجی به بار آورد که بعدها در زمان رضاخان میرپنج و مقولۀ کشف حجاب، بطور آشکار و رسمی تحقق می­یابد. کشف حجاب رضاخانی در حقیقت ثمرۀ نامیمون ورود اندیشۀ تجدد به مرزهای فرهنگی این سرزمین بود که از عصر قجری مقدمات آن فراهم شده بود.

 

بی­حجابی به مثابۀ یک پدیدۀ تاریخی که محصول تجدد است، اوصافی دارد که آن را به یک پدیده تبدیل نموده است. از جملۀ این اوصاف نخست اینکه، بی­حجابی دیگر محدود به محافل خاص و طبقه­ای ویژه محدود نمی­شود. از طبقات فقیر تا ثروتمندان، از تحصیل کرده­های دانشگاهی تا عوام بی­سواد، از بی­بند و بارترین افراد تا افراد مقید به آداب دینی و اخلاقی، می­توان بی­حجابی را دید. دلیل دیگر بر پدیده بودن بی­حجابی این که امروزه تلقی فحشا از  بی­حجابی وجود ندارد و بی­حجاب مترود جامعۀ اسلامی نیست. حال آنکه در گذشته مفهوم بی­حجابی با مفهوم فحشا برابر بود. 

 

دلیل دیگر اینکه بی­حجابی منجر به ظهور مناسبات خاص در میان افراد جامعه شده است. گاهی در میان مدافعان یک شخصیت کاملاً دینی و مذهبی مانند احمدی نژاد یا سید حسن نصرالله، بی­حجابهایی دیده می­شوند که بسیار آتشی­تر و انقلابی­تر از مدافعان مذهبی ظاهر می­شوند. بی­حجابی پدیده­ایست مدرن، که تنها در دنیای مدرن قابل فهم است. برای فهم این پدیدۀ تاریخی باید آن را درون این «کل» و «عالمی» دید که از آن به عصر تجدد یاد می­شود.

 

اگر پدیده­ای جزیی، از کل خود جدا انگاشته شود و بطور انتزاعی دیده شود، هرگز قابل فهم نخواهد بود. اساساً هیچ جزیی قابل فهم نیست مگر درون «کل» دیده شود. یک اتومبیل را به مثابه یک «کل» تصور کنید. یکی از اجزاء آن مانند «میل لنگ» را در نظر آورید. اگر کسی هرگز اتومبیل-یعنی آن کل – را ندیده باشد مانند انسانی که در قبایل بدوی زندگی می­کند، چه تأویل و تفسیری از این جزء یعنی میل لنگ، خواهد داشت؟ شیء درازی که وزن سنگینی دارد و می­توان با آن در کارهای زیادی مانند شکار یا شکستن شاخ و برگ درختان استفاده نمود.

 

میل لنگ به مثابه قطعه­ای از اتومبیل زمانی دانسته می­شود که آن کل، یعنی اتومبیل «به دید» آید. به دید آمدن یک کل در واقع روش «پدیدارشناسی» است. پدیدارشناسی به ما می­آموزد که از یکسو اجزاء را درون یک کل ببینیم و از سوی دیگر، بدانیم که یک «کل» صرفاً مجموعه­ای از اجزاء نیست. کل چیزی فراتر از مجموعۀ اجزاء است. همان مثال اتومبیل را در نظر آورید. اگر همۀ اجزاء یک اتومبیل از کوچکترین قطعه مانند پیچ و مهره تا بزرگترین اجزاء مانند، اتاق و شاسی، در یک مکان انباشته شوند، هرگز کلی به نام اتومبیل حاصل نمی­شود. اتومبیل به مثابه یک کل، زمانی بدست می­آید که مجموع اجزاء در نسبتهایی خاص با یکدیگر قرار گیرند. پس «کل»، مجموع اجزاء در نسبتهایی خاص با یکدیگر است.

 

پدیدارشناسی به ما نشان می­دهد که مجموع اجزاء را در نسبتهایی خاص با یکدیگر ببینیم. اما هنوز برای فهم پدیده مرحلۀ سومی نیز باقی است. فهم یک پدیده دیدن اجزاء درون یک کل است و فهم کل دیدن اجزاء در نسبتهایی خاص است. اما اگر این مجموع اجزاء که در نسبتهای خاص با یکدیگر وجود دارد و یک کل را ساخته است، درون یک کل بزرگتر که همان عالم زیست جهانی ماست قرار نگیرد، هرگز فمیده نمی­شود. در همان مثال اتومبیل، اگر حتی همۀ اجزا در نسبتهایی خاص با یکدیگر قرار گیرند- مونتاژ شوند- و کلی به نام اتومبیل ساخته شود، ولی در دنیای بدوی و قبیله­ای که هیچ تجربه­ای از دنیای مدرن ندارد حضور یابد، هرگز به مثابه اتومبیل و وسیلۀ حمل و نقل شناخته نمی­شود. برای یک انسان بدوی قبیله­های آمازون، اتومبیل احتمالاً یک جزیی است که می­توان درون آن نشست و یا بر بالای سقف آن رفت و میوۀ درختان را چید. فهم اتومبیل به مثابۀ یک وسیلۀ حمل و نقل، وابسته به مجموعه­ای از مناسبات است که در دنیای مدرن قابل تحقق و البته قابل فهم است.

 

به موضوع بحث خود بازگردیم. بی­حجابی به مثابه یک پدیدۀ مدرن، جزیی است که درون کلِ خود یعنی دنیای تجدد قابل فهم است. حال باید بداینم چگونه می­توان دنیای تجدد را به دیدآورد. به دید آوردن دنیای تجدد، و دیدن جزیی مانند بی­حجابی، درون این کل، پدیدارشناسی عصر جدید خواهد بود.

 

اگر بی­حجابی پدیده­ایست «جزیی» که درون «کل» خود یعنی دنیای مدرن، معنا و مفهوم می­یابد و در نسبتی خاص با اجزاء دیگر این «کل» ایستاده است، پس می­بایست نسبتی با این عالم بیابیم تا قادر به فهم این اجزا باشیم.

 

حال پرسش این است که چگونه می­توان مدرنیته را به مثابه یک «کل» به دید آورد؟ و چگونه می­توان نسبتی با این کل یافت تا پدیده­های جزیی این کل به درستی فهم شود؟        

 

درباب حجاب و بی­حجابی، سخنان زیادی گفته­اند و می­توان گفت. غالباً در باب این موضوع یا از منظر علوم اجتماعی، بحث می­شود و یا منظر روانشناختی اختیار می­شود و یا از منظر فقهی بدان می­پردازند. کمتر دیده و یا شنیده­ایم که نگاه هستی شناحتی به این موضوع شود. مراد از نگاه هستی­شناختی همان دیدن اجزاء درون یک کل و فهم آن درون یک نسبت خاص زیست جهانی است.

 

لذا می­خواهم در این خصوص از منظری هستی­شناسانه و با نگاهی پدیدارشناسانه به نکاتی توجه نمایم که غالباً مورد غفلت قرار می­گیرد.

 

بی­حجابی، یا بد­حجابی، در جامعه­ای مانند ایران، علل متعددی دارد که این علل در مجموع، عالمی را برای ایرانیان بطور عام ساخته است که من از آن به «زیست جهان جنسی» و یا «عالم سکشوال» یاد می­کنم.

 

در جامعه­ای که معماری، شهرسازی، ترافیک، صنعت، ورزش، هنر، رسانه، سینما، سیاست و بسیاری از امور آن ساختار و ماهیت سکشوآل دارد، بطور طبیعی، رفتار افراد نیز ماهیت سکشوآل پیدا می­کند.

 

ماهیت سکشوآل این امور، ارجاع به ماهیت تمدنی دارد که اصل «لذت» و کسب آنرا غایت خود قرار داده است. به گمانم فروید در تشریح ماهیت این تمدن به درستی می­گفت که: «اگر ناگزیر نبودیم به منظور بقای خود کار کنیم، شاید به سادگی، تمام طول روز را دراز می­کشیدیم و کاری نمی­کردیم و لذت می­بردیم»(Literary Theory, p151)

 

اما نکته­ای که فروید نتوانست در غایت این تمدن آنرا ببیند، «فروپاشی معنا» بود که حاصل سیر منطقی اصل لذت در زیست جهان انسان مدرن بود. اصل لذت، در بسط تاریخی خود منجر به تغییر «موضوع» مقوله­ای شد، که امروزه از آن به فروپاشی معنا یاد می­شود. هر مقوله­ای از جمله «سکس» موضوعی دارد. موضوع این مقوله، روابط انسانی است. یعنی سکس در روابط دو انسان همواره طرح بوده و غایت آن «تولید مثل» و بقای نسل انسانی است. البته در تفکر دینی علاوه بر این غایت، اهداف دیگری نیز درمیان است مانند، تکامل روحی و معنوی انسان در ذیل زوجیت. پس سکس، در تفکر دینی و به تبع در تمدن دینی اصلی است که ارجاع به امر قدسی دارد. اما وقتی سکس صرفاً برای لذت می­شود، به طور منطقی هدف «تولید مثل» نیز از میان برداشته می­شود و صرفاً کنشی خواهد شد معطوف به لذت.

  

البته در تمدن غربی امروزه دیگر حتی سکس برای لذت هم دیگر نیست. یعنی کنشی طبیعی فرض می­شود که برخواسته از سرشت آدمی است و می­بایست آدمی در ظهور این کنش موانع را برطرف نماید. اینگونه سکس دیگر غایت لذت جویی را نیز از دست می­دهد. عدم هیچ گونه ارجاع یک کنش به چیزی فراتر از خود را «فروپاشی» معنا می­نامند. یعنی اگر چیزی به فراتر از خود ارجاع نداشته باشد، طبیعتاً بی­معنا خواهد بود. کلمه­ای مانند «هشلپو» در لغت نامه­ها ارجاعی ندارد. یعنی در مقابل این کلمه هیچ کلمه­ای وجود ندارد. و تنها به خود ارجاع دارد، لذا بی معناست. خود مرجعی و خودبنیادی، بی­معنایی است.

 

سکس، دیگر به چیزی جز خود ارجاع ندارد. این عدم ارجاع، منجر به تکثیر موضوعاتی می­شود که اولاً و بالذات هیچ نسبتی با سکس ندارند. وقتی سکس موضوع اصلی خود که همان روابط انسانی را از دست می­دهد، در موضوعات دیگر مانند معماری، شهرسازی، ورزش، صنعت و... خود را متکثر می­نماید.

 

تکثیر سکس در موضوعات و بسترهای غیر متجانس، عالمی را پدیدار می­سازد که ما آن را «زیست جهان جنسی» می­نامیم. و البته باید توجه داشت که این تکثیر، دلالت بر فروپاشی معنای آن دارد.

 

زیست جهان جنسی حاصل، فروپاشی معنای سکس است و فروپاشی معنای سکس نیز حاصل، اصلی است که فروید به خوبی آن را تشریح کرده است. درون این زیست جهان، همه چیز به گونه­ای دیگر تفسیر و تعبیر می­شود. این بدان معناست که لذت و بهره­وری بیشتر، غایت همۀ مناسبات می­شود. بهره­وری سیاسی، بهره­وری اقتصادی، بهره­وری در معماری، و بهره­وری در موضوعات مختلف.

 

 یکی از مظاهر این زیست جهان، «بی­حجابی» و یا «بدحجابی» است. بی­حجابی، کنشی است از یکسو هم معلول زیست جهانِ سکشوآل است و ازسوی دیگر هم علت آن. در این مقال سعی خواهم کرد کمی درباب این «عالم» و «زیست جهان» سخن بگویم.

معماری جنسی

 

توجه به معماری اصیل اسلامی ایران، بسیار در فهم ماهیت سکشوآل معماری مدرن موثر خواهد بود. معماری اصیل ایرانیان، در ذات خود «عفیف» بود. عناصری مانند «اندرونی» و «بیرونی»، «مطبخ»، حتی کلون در، که یکی برای اهل خانه و محرم­ها و دیگری برای بیگانه و نامحرمان بود. همۀ این عناصر در یک ساختار مناسب و محاسبه شده در خدمت «کلی» بود که نام این کل «خانه» بود. خانه، محل امنیت و آسایش بود تا در آن، اهل خانه به «سکینه» برسند. پاکی و عفت از در و دیوار خانۀ ایرانی می­بارد.

 

 اما در مقابل، معماری مدرن با عناصری که اساساً خانه را تبدیل به یک «سرپناه» کرده است. آدمی خسته از فعالیت اجتماعی، شب هنگام به یک سرپناه نیاز دارد و خانه چنین جایی می­شود، همچنانکه مسافرخانه، هتل، حتی زیر یک پل و داخل باجه تلفن نیز می­تواند برای کسانی «سرپناه» باشد. دیگر چیزی به نام «سکینه» و «آرامش» و «عفت» در این معماری معنا ندارد. همه چیز بطور آشکار و لخت عرضه می­شود. باید از کمترین فضا برای بیشترین منفعت استفاده کرد. آشپزخانه «باز» می­شود. آشپزخانۀ «اُپن» نماد روسپیگری معماری مدرن است. حتی حمام نیز می­تواند شیشه­ای باشد. نیازی به پوشیدگی نیست. هیچ حریم خصوصی وجود ندارد. سایۀ «برجها» بر روی خانه­های سنتی، و ساختمانهای دیگر سنگینی می­کند. دیگر عفت در معماری وجود ندارد. چنین معماری در ذات خود سکشوآل است.

  شهرسازی جنسی

 شهر مدرن شهریست برای انسان مدرن و همانگونه که معماری انسان مدرن ماهیت سکشوآل می­یابد، شهر نیز از همان ماهیت تبعیت می­کند. عناصر شکل دهندۀ شهر مدرن عناصری است برای ایجاد «لذت» بیشتر. ساختمانهای بلندی که اشراف کامل به ساختمانهای کوچک مجاور دارند و تا اتاق خواب ساختمانهای مجاور را در دید خود می­آورند. همه چیز در چشم­انداز سکشوآل مستقر می­شوند. نمادهای مردانه (مانند برج میلاد) در برابر نمادهای زنانه (مانند تونل کردستان یا توحید) می­ایستند. اتوبانها و بزرگراه­هایی که می­توان با سرعت در میان انبوه اتومبیل­ها «لایی» کشید. «لایی» کشیدن در ترافیک خیابانها و لذت حاصل از آن، یک کنش سکشوآل است. چنین کنشی، شبها در اتوبانها لذت بیشتری تولید می­کند.

 ورزش جنسی   

 

ماهیت ورزشهای قهرمانی امروزه کاملاً سکشوآل است. ورزش قهرمانی اساساً دیگر ورزش نیست چراکه دیگر نه برای سلامت بلکه برای تولید لذت است، لذتی سکشوآل. البته بازهم اصل لذت نیز گم می­شود. چراکه لذت توأم با درد و زخم و جراحت و حتی گاهی مرگ همراه می­شود.

 

شاید مفهوم سکس در ورزشی مانند بدنسازی، بسیار آشکار باشد، هنگامیکه شخص بدنساز در برابر آیینه می­ایستد و اندام خود را نظاره می­کند. آیینه ابزاری لازم برای این «خود ارضایی» بدنساز است. اما نه تنها بدنسازی بلکه همۀ ورزشهایی که امروزه به ورزش قهرمانی بدل شده است چنین ماهتی دارند چراکه دیگر نه معطوف به سلامت و تندرستی هستند و نه لذت ناب تولید می­کنند. فوتبال را در نظر آورید. شاید ماهیت سکشوآل فوتبال بسی شدیدتر از دیگر ورزشهای قهرمانی باشد. عناصر جنسی موجود در این ورزش، به شکل فزاینده­ای سکشوآل است.

 

داخل کردن یک توپ درون یک سوراخ (دروازه) و لذت حاصل از این فعل. لایی زدن بازیکن حریف، به مثابه یک حریف جنسی و لذت حاصل از آن برای شخص فاعل(لایی زن) و خشم مفعول(لایی خور). فریادها و خوشحالی­ها و حتی عصبایت­های حاصل از برد یا باخت، همگی کنش­هایی سکشوآل هستند. این شاید بسیار طنزگونه به نظر آید ولی واقعیت این است که از منظر پدیدارشناسانه، ماهیت چنین تمدنی طنزگونه است.

 صنعت جنسی 

 

تولیدات صنعتی با طراحی­های مدرن گرچه همگی در خدمت تولید لذت هستند، اما با ابداع مفهوم طراحی جنسی» (sexual design) در تولیدات صنعتی، این مفهوم بطور رسمی و با آگاهی تمام پا به عرصه صنعت نهاد. امروزه بسیاری از صنایع بزرگ دنیا در طبقه بندی محصولات خود، محصولاتی را با همین عنوان طراحی و تولید می­کنند. گرچه ابتدا این مفهوم به دلیل طبقه بندی مشتریان و شناخت ذائقه آنها پدید آمد، چراکه برخی از افراد به عناصر سکشوآل علاقه نشان می­دادند، اما به تدریج این محصولات در سطح جامعه شروع به ذائقه سازی می­کنند و حتی کسانی را که هیچ توجه­ای به نمادها سکشوآل نداشته­اند، به جمع مشتریان این محصولات افزوده می­شوند. برای نمونه اتومبیل پژو 206 یکی از محصولات سکشوآل صنایع خودرو سازی پژو فرانسه است که امروزه حتی افرادی از این خودرو استفاده می­برند که شاید کمترین توجه را به این ماهیت داشته باشند.

 رسانه جنسی

 

شاید رسانه­ها در عصر جدید مهمترین عامل اشاعۀ سکشوالیته در جوامع باشند. البته رسانه­های غربی بطور مستیقم و با ساخت برنامه­های «پورنو» و دیگر رسانه­ها از جمله رسانۀ ملی با ساخت برنامه­هایی با ماهیت سکشوآل، در شکل­گیری ذائقۀ سکشوآل مردم موثرند.

 

حضور زنان که البته باید هم صدای جذاب و هم سیمای خوبی داشته باشند، در برنامه­ها و ایجاد یک ذهنیت مقایسه­ای و تطبیقی برای مخاطب، عملاً بر شعله­های جنسی جامعه می­افزاید. البته این وقایع همگی در سطح ناخودآگاه افراد شکل می­گیرد و همین ناخودآگاه منجر به ظهور و بروز رفتارها و کنش­هایی می­شود که ما آنها را با عناوینی مانند «بدحجابی»، «بی­حجابی» و «ناهنجاری» و ... می­شناسیم.

 

البته باید توجه داشت که زیست جهان جنسی، تنها منجر به ظهور کنشهای ناهنجار نمی­شود. واقعیت آن است که همۀ کنشها درون این زیست جهان متأثر از آن خواهند بود. شاید طبیعی باشد که در بازار سنتی مانند بازار شاه عبدالعظیم، فروشگاه البسه زنانه، پشت ویترین مغازه می­نویسد، «چادر اندامی موجود است». وقتی «چادر» که یکی از عناصر زیست جهان دینی و عفیف بوده، اینگونه بدل به استعاره­ای جنسی می­شود، براحتی می­توان دانست که «زیست جهان جنسی» در لایه­های پنهانی از زیست جهان ما نفوذ کرده است.

 

بی­حجابی به مثابۀ یک کنش جنسی

 

آنچه در خصوص زیست جهان جنسی گفتیم، البته اندکی از این جهان سکشوآل است که به طرق مختلفی سعی در کتمان ماهیت خود دارد. سکشوالیته دلالت به تکثیر امر جنسی در موضوعات نامتجانسی دارد که به راحتی به دید نمی­آید. اما آنچه مهم است اینکه، رفتارها و ناهنجاریها و حتی هنجارهای ما امروزه درون این زیست جهان درحال شکل­گیری است. شاید دیگر در چنین عالمی تکیه بر «سخنِ» (Discourse) قدرت در ایجاد یک هنجار مانند، حجاب هم غیر ممکن و هم نامطلوب باشد. در زیست جهانی که ماهیت سکشوآل دارد، تکیه بر «سخنِ قدرت» برای مقابله با مقوله­ای مانند بی­حجابی جز تشدید آن ناهنجاری هیچ نتیجه و فایده­ای نخواهد داشت. تجربه سی سال گذشته در قالب «گشت ثارالله»، «گشت جندالله» و «گشت ارشاد» و ناکامیهای آنها مؤید این نظر است. سکشوآلیته، ماهیت بسیاری از کنشهای است که تهی از «خودآگاهی» و قصد و غرض است. سکشوآلیته پنهان است و چون پنهان است، قدرتمند عمل می­کند.

 

شاید آرایش فزایندۀ دختران ایرانی در تمام دنیا بی­نظیر باشد. در حالی که شاید هیچ قصد و غرض آگاهانۀ جنسی نیز برای این کنش وجود ندارد، با این حال براحتی می­توان ماهیت جنسی این رفتار دختران را دریافت.

 

به نظر می­رسد، نهادها و سازمانهایی که دغدغه این مقوله را دارند، هنوز فهم درستی از این پدیده نیافته­اند. پدیده­ای مانند بی­حجابی، معلول زیست جهانی است که بسیار پیچیده ­تر از آن است که با اوامر و دستورالعملها و بخشنامه­های اداری به سرانجام نیکی برسد. بی­حجابی هنوز مقوله­ای پیچیده و بی­حجاب نیز فردی ناشناخته است. تصور ساده و دم دستی درباب شخص بی حجاب این است که او یا با فرامین دینی ناآشنا است و یا سر مخالفت با شریعت اسلام را دارد! این تصور به نظر من از بن خطاست و با چنین تصوری از این مقوله هرگز نمی­توان به راه حلی دست یافت. ساده­انگارانه بودن این تصور به چند دلیل است:

 

1-­ شخص بی­حجاب، «بی­حجابی» را گناه نمی­داند.

 

2-­ شخص بی­حجاب، «باحجاب­هایی» را می­بیند که انسانهای خوبی نیستند.

 

3-­ شخص بی­حجاب، بی­حجاب­هایی را میبیند که انسانهای خوبی هستند.

 

1- شخص بی­حجاب، بی­حجابی را گناه نمی­داند. «نمی­داند» معنای خاصی دارد. این بدان معنا نیست که نشنیده و یا نخوانده است که بی­حجابی گناه است. البته او درباب این گناه، هم خوانده است و هم شنیده است، بلکه منظور از ندانستن، ندانستن و ندیدن باطنِ این مقوله است. اساساً انسان گناهکار چون باطن گناه را نمی­بیند مرتکب گناه می­شود. کیست که باطن «دروغ»، باطن «غیبت» و خلاصه باطن گناهان را ببیند و باز هم مرتکب گناه شود؟

 

البته علم به باطن امور از اوصاف «متقین» است. تنها متقین هستند که باطن گناهان را می­بینند. همانهایی که قرآن مجید میفرماید: «الذین یومنون بالغیب» «کسانی که به غیب ایمان دارند» وقتی ایمان به غیب یا همان ایمان به «غیبِ عالم» نباشد، طبیعتاً همه چیز برایش مجاز می­شود. اما نکته حائز اهمیت در جامعه ما این است که در طول سی سال گذشته قرار بود کسانی که ایمان به غیب دارند و به واقع نمایندگان غیب هستند، غیبِ عالم را نیز به عموم مردم نشان دهند. قرار بود اگر کسی ما مذهبی­ها و به ظاهر متشرعین را می­بیند، به یاد ملکوت و غیب بیفتد. اما آیا براستی ما نمایندگان غیب هستیم؟ آیا یک فرد غیر مذهبی ما را می­بیند، به یاد ملکوت می­افتد؟  اگر اینگونه نیست (که نیست) پس چگونه انتظار داریم، دیگران (بی­حجابها) سخن ما را و اوامر ما را بپذیرند؟ اگر ما خود، غیبِ گناه و باطن معاصی را ندیده­ایم(که ندیده­ایم) چگونه است که انتظار داریم دیگران ببینند؟

 

2-­ شخص بی­حجاب، «باحجاب­هایی» را می­بیند که انسانهای خوبی نیستند. از آنجاییکه ما نمایندگان ملکوت نیستیم، و غیب امور را نمی­بینیم، طبیعتاً مرتکب اعمال و رفتاری هستیم که ناشی از همین جاهل بودن به باطن معاصی است. «غیبت»، «دروغ»، «حق الناس»، و بسیاری از معاصی دیگر که یک شخص بی حجاب نزد یک باحجابِ جاهل به غیبِ عالم می­بیند، یکی از دلایل موجه نمودن بی­حجابی نزد اوست.

 

بی­حجاب می­بیند که چگونه کسانی به­رغم حجاب، حداقل حقوق انسانی و حتی الهی را رعایت نمی­کنند. اینگونه مشاهدات، در ناخودآگاه شخص بی­حجاب این تصور را ایجاد می­کند که با حجابی شرط رسیدن به کمال نیست. البته او دیگر قارد به تحلیل فلسفی و کلامی نیست که بداند با حجاب بودن شرط لازم است نه شرط کافی.  در واقع، آنچه «می­بیند»، نظام فکری او را می­سازد نه آموزه­های انتزاعی کلامی و فلسفی.

 

3-­ شخص بی­حجاب، بی­حجاب­هایی را می­بیند که انسانهای خوبی هستند.

 

شخص بی­حجاب درکنار این مشاهدات، بسیاری از افراد بی­حجاب را نیز می­بیند که مقید به رعایت بسیاری از تکالیف هستند. دروغ نمی­گویند، غیبت نمی­کنند، حرام نمی­خورند، حق الناس را رعایت می­کنند و البته بی­حجاب یا بدحجاب نیز هستند. شاید عجیب به نظر آید که بسیاری از جریانهای شبه عرفانی و گروه­های مدیتیشن، در کشور ما توانسته­اند در میان حتی اقشار مذهبی نیز جایی برای خود پیدا کنند. این جریانهای شبه عرفانی با توسل به مجموعه رفتارها و دستورات عملی نوعی از هنجار را نشان دهند که امروزه در سلوک اجتماعی افراد حتی مذهبی نیز کمتر به چشم می­خورد.

 

استرس، اضطراب و بسیاری از مسائلی که بشر امروز گرفتار آن است، در رفتار و اعمال اشخاص و افراد مذهبی نیز دیده می­شود. گرچه خوانده و شنیده­ایم که «الا بذکر الله تطمئن القلوب» اما از یکسو نمایندگان و مصادیق این آیه شریفه کمتر به دید می­آیند و از سوی دیگر جریانهای شبه عرفانی با توسل به هزاران روش عملی، توانسته­اند این معنا را در عمل برای مخاطبان خود ایجاد و منتقل کنند.

 

زیست جهان جنسی، عالمی است که بسیاری از کنشهای ما درون آن شکل گرفته است. زیست جهان «عالم» آدمی است. پس تا عالم آدمی سکشوآل است، سخن از حجاب و بی­حجابی، صرفاً پرداختن به معلولهایی خواهد بود که تنها به کار اهالی سیاست می­آید. حافظ می­گوید:

 

آدمی در «عالم» خاکی نمی­آید به دست

 

«عالمی» دیگر بباید ساخت وز نو آدمـی

 

اگر عالم و زیست جهان قومی، عفیف باشد، طبیعتاً سلوک و مشی انسانها نیز عفیف خواهد بود. اما عفت که باطن حجاب است، در عالم سکسشوآل بدست نمی­آید و به نظر می­رسد باید بیشتر درصدد فهم این مقوله باشیم تا اینکه با تصمیمات شتابزده و جاهلانه بر شدت این مقوله بیفزاییم.

 

 

نوشته شده در نوزدهم مرداد 1389ساعت 18:39 توسط علي بهرامي|